شرحى ديگر ( 2 ) نامش نعمان پسر ثابت است ، طبق روايت صحيح در كوفه مركز عراق در سال 80 هجرى متولد شده ( 699 ميلادى ) . عبد الملك بن مروان در آن زمان خلافت اموى را به عهده داشت و حجاج بن يوسف استاندار عراق بود . 52 سال از عمرش را در عهد اموى و 18 سال را در عهد بنى عباس گذرانيد . زمان مرگ حجاج او 15 سال داشت و زمان خلافت عمر بن عبد العزيز جوان بود . با دو چشمش كسانى را كه حكومت عراق را دست به دست مىگردانيدند مشاهده كرده است - يزيد بن مهلب ، خالد بن عبد اللّه قسرى و نصر بن سيّار و عهد طوفانى ولايت آنها را درك كرده است . و ظلم و ستم ابن هبيره آخرين استاندار اموى را نيز چشيده ؛ دعوت به قيام بنى عباس را ديده است و كوفه ( شهر او ) مركز اين قيام محسوب مىشد ؛ زيرا كوفه قبل از بناى بغداد مركز دولت جديد عباسى بشمار مىآمد . ابو حنيفه 150 سال بعد از هجرت در زمان خلافت منصور وفات كرد خاندانش نخست در كابل بسر مىبردند . « 1 » جدش ( كه اسم او را بعضى زوطى به ضمّ ز ، و بعضى به فتح ز قراءت كرده‌اند ) به صورت اسير به كوفه آمد سپس مسلمان شد و تحت سرپرستى قبيله بنى تيم اللّه درآمد . پيشه‌اش بازرگانى بود . با امام على ( ع ) ديدار مىكرد و رابطه آن دو در حدّى بود كه گهگاهى هدايايى به خدمت على ( ع ) مىفرستاد . پسرش ثابت ( پدر ابو حنيفه ) در كوفه مشغول تجارت بود . از روايت خود ابو حنيفه استفاده مىشود كه پدرش در كوفه نانوايى مىكرد . « 2 » تحصيلات . او در ابتداء قراءت - حديث - نحو - ادب - شعر و علم كلام و ساير علوم متداول عصرش را فراگرفت و سپس پرداخت به علم كلام و زمانى را در اين علم غور كرد و به مرحله‌يى رسيد كه نظر مردم را به خود معطوف داشت و انگشت نما گرديد . شاگرد مشهورش زفر بن هذيل روايت كرده است كه امام با او گفت : « من مشغول به علم كلام شدم و در اين علم به مرحله‌يى رسيدم كه انگشت نما شدم . » « 3 » در روايت ديگر خود امام مىگويد : « من شخصى بودم ماهر در علم كلام و زمانى در

--> ( 1 ) . كابل در آن تاريخ يكى از شهرهاى ايران به حساب مىآمد . دكتر احمد الشرباصي ابو حنيفه را به سبب ايرانى بودن و بلندى پايهء فقاهتش شامل اين حديث نبوى مىداند كه بخارى و مسلم هر دو آن را روايت كرده‌اند : « لو كان العلم معلقا عند الثريا لتناوله رجال من ابناء فارس » . ( 2 ) . المكّى ، مناقب الامام الأعظم ابى حنيفه ، 1 / 162 . ( 3 ) . همانجا ، 1 / 55 - 59 .